Wielkopolska Izba Rolnicza
Wielkopolska Izba Rolnicza

Korzystanie ze zbioru


W ostatnim czasie dość często spotykam się z pytaniami od rolników czy mają oni obowiązek udzielania odpowiedzi na wnioski w sprawie informacji o wykorzystaniu materiału ze zbioru odmiany chronionej wyłącznym prawem jako materiału siewnego. Odpowiadając wprost należy powiedzieć, że tak. Owe wnioski, przesyłane z reguły przez podmioty reprezentujące hodowców na mocy udzielonych im pełnomocnictw, zawierają szereg szczegółowych danych, stąd też uważam, iż warto wskazać jakich informacji może domagać się hodowca w świetle obowiązującego prawa.

Dlaczego w ogóle omawiany problem pojawił się dopiero teraz? Powodem jest znowelizowana 13 września 2006 r. ustawa z dnia 26 czerwca 2003 r. o ochronie prawnej odmian roślin (Dz. U. z 2003, nr 137, poz. 1300 ze zm.). W myśl zmienionych przepisów posiadacz gruntów rolnych może używać materiału ze zbioru jako materiału siewnego odmiany chronionej wyłącznym prawem, o ile uiści opłatę z tego tytułu na rzecz hodowcy dysponującego takim prawem. Z obowiązku uiszczania opłaty zwolniono jedynie posiadaczy gruntów rolnych o powierzchni nie przekraczającej 10 hektarów. Uprawnienie do używania materiału ze zbioru jako materiału, o którym mowa wyżej, dotyczy materiału siewnego odmian pszenicy zwyczajnej, żyta, jęczmienia, pszenżyta, owsa, kukurydzy i rzepaku ozimego oraz ziemniaka. Warto zaznaczyć, iż powyższe prawo do używania nie dotyczy odmian mieszańcowych i odmian powstałych ze swobodnego krzyżowania się linii gatunków obcopylnych, czyli odmian syntetycznych.

Ustawa reguluje również sposób ustalania wysokości opłaty za używanie materiału ze zbioru ww. celach i stwierdza, że stawka opłaty winna zostać ustalona w umowie zawartej pomiędzy hodowcą lub organizacją hodowców a posiadaczem gruntów rolnych lub organizacją reprezentującą posiadaczy. Ustawodawca zastrzega jednak, że wysokość opłaty nie powinna być wyższa niż wysokość opłaty licencyjnej za daną kategorię materiału siewnego, ustalonej przez hodowcę tego materiału. W sytuacji gdyby taka umowa nie została zawarta to wysokość opłaty uiszczanej na rzecz hodowcy stanowić będzie połowę wysokości opłaty licencyjnej za daną kategorię materiału siewnego, ustalonej w danym roku przez hodowcę tego materiału. Termin uiszczenia tak wyliczonej opłaty wynosi 30 dni i liczony jest od dnia wykorzystania materiału ze zbioru, jako materiału siewnego odmiany chronionej wyłącznym prawem. W tym miejscu wymaga zwrócić uwagę na możliwość żądania od posiadacza gruntów rolnych, który nie uiścił powyższej opłaty, zapłaty odsetek ustawowych za każdy dzień zwłoki.

Do przedmiotowej ustawy dodano między innymi także przepis wprowadzający obowiązek udzielania informacji hodowcom. Ściśle rzecz biorąc chodzi tutaj o art. 23 a, który stanowi, iż posiadacz gruntów rolnych albo organizacja reprezentująca posiadaczy są obowiązani do przekazywania hodowcom albo ich organizacjom, na ich wniosek, pisemnej informacji dotyczącej wykorzystania materiału ze zbioru odmiany chronionej wyłącznym prawem, jako materiału siewnego. Przepis ten określa, co w szczególności ma zawierać skierowany do posiadacza gruntów rolnych wniosek. Mianowicie musi zawierać imię i nazwisko oraz adres miejsca zamieszkania bądź nazwę i adres siedziby hodowcy, wskazanie odmiany lub odmian, w odniesieniu do których hodowca albo organizacja hodowców wnioskują o udzielenie informacji, a także wysokości opłaty licencyjnej dla poszczególnych wskazanych odmian roślin. Pozostałe informacje, ich zakres oraz tryb ich udzielania powinny zostać uregulowane w zawartej umowie. W wypadku braku umowy wniosek zawiera także imię i nazwisko oraz adres miejsca zamieszkania albo nazwę i adres siedziby posiadacza gruntów rolnych, dane umożliwiające identyfikację działek rolnych, w myśl przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, wchodzących w skład gospodarstwa rolnego posiadacza gruntów rolnych. We wniosku winno się znaleźć oświadczenie posiadacza gruntów rolnych o wykorzystaniu bądź niewykorzystaniu materiału ze zbioru ww. celach wraz z podaniem nazw odmian, co do których wyłączne prawo posiada hodowca oraz wskazanie ilości materiału wykorzystanego jako materiał siewny. Ponadto należy podać adres wraz imieniem i nazwiskiem lub nazwą przetwórcy, który przygotował do rozmnażania materiał ze zbioru na materiał siewny dla posiadacza gruntów rolnych. Dodatkowo trzeba wskazać adres oraz imię, nazwisko lub nazwę podmiotu, który sprzedał posiadaczowi kwalifikowany materiał siewny odmiany lub odmian, będących przedmiotem udzielanych informacji w danym wniosku, wraz ze wskazaniem ilości tego materiału.

Zreformowana ustawa przyznaje hodowcom lub ich organizacjom prawo kontroli udzielonych informacji. Sposób i zakres kontroli również powinien zostać unormowany w zawartej umowie, a w razie jej braku, kontrolę ma prawo przeprowadzić hodowca lub organizacja hodowców bądź też upoważniona przez nich osoba. W ramach prowadzonej kontroli posiadacz gruntów rolnych musi udostępnić, na żądanie przeprowadzającego kontrolę, dokumenty potwierdzające prawdziwość informacji przekazanych hodowcy oraz umożliwić przeprowadzającemu kontrolę wstęp na grunty rolne, do budynków gospodarczych i pomieszczeń gospodarczych oraz innych obiektów o przeznaczeniu gospodarczym, a także do środków transportu. Z przebiegu kontroli sporządza się protokół, który winny podpisać osoby przeprowadzające czynności kontrolne oraz posiadacz gruntów rolnych. Jeżeli posiadacz gruntów rolnych nie ma możliwości bądź odmawia podpisania protokołu, to przeprowadzający kontrolę umieści w nim adnotację o przyczynie braku podpisu posiadacza. Wymaga podkreślenia, że ustawodawca przewiduje możliwość ukarania karą grzywny osobę, która uniemożliwia hodowcy lub organizacji hodowców przeprowadzenie opisanej kontroli.

Podobną sankcję dopuszcza się w przypadku, gdy posiadacz gruntów rolnych nie udziela wnioskowanych informacji bądź też udziela informacji niezgodnych ze stanem faktycznym. Kary grzywny na gruncie zapisu ustawy o prawnej ochronie odmian roślin stosuje się w oparciu o przepisy dotyczące wykroczeń, zatem wymierzona grzywna może wynieść od 20 do 5.000 złotych, a orzekanie ww. sprawach następuje w trybie regulacji Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia.

Jednocześnie należy pamiętać, że nierespektowanie przedstawionych powyżej przepisów jak i jakiekolwiek naruszenie praw hodowcy z tytułu wyłącznego prawa do danej odmiany roślin może skutkować powstaniem roszczenia odszkodowawczego, polegającego na naprawieniu powstałej z tej przyczyny szkody, co w istocie oznacza konieczność zapłaty na rzecz hodowcy równowartość nieuiszczonej opłaty wraz z odsetkami. Jednakże w tym przypadku hodowca bądź organizacja hodowców będzie musiała dochodzić swych praw na drodze cywilnoprawnej.

Wojciech Lignowski