27-05-2020 r.

Rośliny oczyszczające wodę


Kontynuując tematykę oczyszczania środowiska za pomocą roślin, chciałam zwrócić uwagę na rośliny, które mają zdolności oczyszczana środowiska wodnego.

Rośliny, oprócz znaczenia dekoracyjnego, cieszącego nasze oko ogrywają też dużą rolę dla otaczającego nas środowiska. Dobroczynne działanie roślin dla skażonego środowiska jest mało znane wśród społeczeństwa. Wybierając rośliny, które chcemy posadzić w naszym otoczeniu, wybierajmy je świadomie, zwracając uwagę na ich właściwości i zalety. Wybierzmy te, które będą wpływały korzystnie na środowisko, nasze zdrowie i samopoczucie.


Dużo się mówi o zanieczyszczeniu wód, szczególnie azotanami pochodzenia rolniczego, ale nie tylko. Można powiedzieć, że wszystkie rośliny związane ze środowiskiem wodnym mają właściwości filtrujące i oczyszczające wodę. Niektóre z nich są wykorzystywane do procesów oczyszczania ścieków ze wspomaganiem hydrobotanicznym.

Jedną z roślin, które bardzo dobrze się sprawdzają w filtracji i oczyszczaniu zbiorników wodnych z miogenów jest rogatek Ceratophyllum demersum. Dzięki swej specyficznej budowie, przypominającej miniaturową choinkę, posiada dużą powierzchnię, która ułatwia kumulację pływającej w wodzie zawiesiny organicznej. W ten sposób roślina ta klaruje zsedymontowując pływająca materię organiczną. Rogatek z niedużych zbiorników można wyjąć, przepłukać i użyć go ponownie jako osad filtracyjny przy oczyszczalniach komorowych. Roślina ta dzięki swoim właściwościom może być stosowana w hodowlach ryb, czy sadzawkach. Podobne właściwości wykazują również włócznik (Myriophyllum) i moczarka kanadyjska (Elodea canadensis). Jednak zdecydowanym liderem w tej grupie jest rogatek.

Kolejną z ze znanych i popularnych roślin jest rzęsa (Lemna minor), należąca do najmniejszych makrofitów (rośliny, które przystosowały się do życia w środowiskach wodnych morskich lub słodkowodnych). Utrzymuje się ona na wodzie jako widoczny kożuch utworzony przez wiele roślin. Można ją nazwać pływającą oczyszczalnią o dużej sprawności redukowania biogenów z toni wodnej. Może ona spełniać swoje zadania w szerokim zakresie pH od 3,5 nawet do 10. Pokrywając szczelnie powierzchnie zbiornika oczyszcza go i zapobiega zakwitom sinic. Jest to ważne szczególnie w przypadku zbiorków stanowiących zabezpieczenie w wodę pitną. Nie toleruje ona natomiast falowania wody. Rzęsę można wykorzystywać jako masę użytkową np. paszę dla drobiu lub ryb.


Wodę oczyszczają nie tylko małe rośliny ale też duże np. drzewa. Wszystkie zbiorniki, cieki wodne, rowy itd. są bardzo dobrymi oczyszczalniami biologicznymi dzięki roślinom rosnącym w bezpośrednim sąsiedztwie wody cieku lub w strefie do niej przylegającej. W tym przypadku najlepszymi roślinami oczyszczającymi wodę za pomocą korzeni są olchy i wierzby.

Do bardzo ważnych roślin oczyszczających wodę należą także trawy, a z nich bardzo ważna jest manna mielec (Glyceria maxima). Może ona rosnąć bezpośrednio w nurcie rzeki. Ma ona bardzo długi okres wegetacyjny. Niewątpliwie należy także zawrócić uwagę na trzcinę (Phragmites australis) czy oczeret (Schoenoplectus), które filtrują wodę w strefie korzeniowej. W większych zbiornikach można zastosować tzw. wyspy pływające. Tutaj sprawdzą się trzcina (Phragmites australis), manna mielec (Glyceria maxima), turzyca błotna (Carex acutiformis), turzyca nibyciborowata (Carex pseudocyperus) oraz jeżogłówka gałęzista (Sparganium erectum). Dobrymi roślinami, które jednocześnie będą cieszyć oko to np. kosaciec żółty (Iris pseudacorus), łączeń baldaszkowaty (Butomus umbellatus) i tojeść rozesłaną (Lysimachia nummularia).


Poniżej przytaczam kilka gatunków roślin, które znakomicie spełniają rolę oczyszczaczy środowiska wodnego:

Trzcina pospolita - występujący na podmokłych łąkach. Produkuje dużą ilość masy zielonej, przez co zużywa znaczną część azotu jaki występuje w glebie i wodzie. Oczyszcza w ten sposób okolice oczka z nadmiaru tego pierwiastka. Przez co woda w oczku nie zawiera go w nadmiarze i glony nie mają wystarczająco dużo składników aby się rozmnażać. Ta roślina może być też sadzona na terenie podmokłym czy przy przydomowej oczyszczalni ścieków.

Sit rozpierzchły i skupiony - ozdobne, piękne kępy obu gatunków situ tworzą niebywałą ozdobę wokół oczka wodnego. Ta roślina akumuluje między innymi ołów i inne metale ciężkie w swoich częściach większym stopniu niż inne gatunki.

Miskanty – rośliny te potrzebują do wzrostu duże ilości składników odżywczych. Charakteryzują się dużą bujnością i obfitym wzrostem. Gdy w zbiorniku znajduje się nadmiar glonów z pewnością miskant sobie z tym poradzi. Zużyje on szybko składniki pokarmowe i dzięki temu mniej nutrientów popłynie wraz z wodami opadowymi do wody. Jednak należy zwróci uwagę na to, że miskat bardzo szybko się rozrasta.

Hiacynt wodny - kwitnąca roślina, o pływających korzeniach. Pobiera za ich pomocą składniki pokarmowe rozpuszczone we wodzie. Hiacynt wodny nie zimuje w naszych warunkach, do oczka wkładamy go gdy temperatura osiągnie powyżej 15o C.

Salwinia pływająca - to paproć, jako jedyna z tego gatunku występująca w Polsce. Znajduje się ona pod ochroną i nie można jej pozyskiwać z naturalnych zbiorników. Zawsze można kupić ją w sklepie ogrodniczym, zazwyczaj rozmnaża się sama i już na lata pozostaje w naszym zbiorniku zimując w osadzie na dnie.

Marta Ceglarek
Źródło: opracowania NASA, prof. dr hab. Stanisław Gawroński Fitoremediacja a tereny zieleni, Nowak J.: Wpływ roślin ozdobnych na zdrowie człowieka. Zeszyty Problemowe Postępów Nauk Rolniczych 2005 z. 504 cz. 1, s. 33-42. Gawroński S. W. Fitoremediacja na terenie zurbanizowanym nowym wyzwaniem dla uprawy roślin. Kondzielski I., Buczkowski R.: Fitoremediacja – nowa, obiecująca metoda stosowana w ochronie środowiska. Ekologia i Technika 1999 nr 3, s. 79-83, dr Krzysztof Grzegorczyk Ogrody Wodne.

Powrót